Dziecko w okresie dojrzewania

wpis w: Pedagog, Specjaliści | 0

Dojrzewanie jest procesem przeobrażania się dziecka w osobę dorosłą, stopniowego kształtowania się zdolności pozwalających sprostać wymaganiom, jakie stawia przed człowiekiem dorosłe życie.

W literaturze psychologicznej wiek dojrzewania dzieli się na trzy etapy:

  • wczesny ( 11- 14 rok życia) – kl. V-VIII,
  • średni ( 15- 16 rok życia),
  • późny ( 17-18 rok życia).

            Okres adolescencji obejmuje swoim zasięgiem zmiany anatomiczne, hormonalne, umysłowe oraz emocjonalno – społeczne w funkcjonowaniu nastolatka. Zmiany rozwojowe okresu dorastania wyrażają się w przejściu od niedojrzałości do dojrzałości w zakresie poszczególnych funkcji:

  1. w zakresie funkcji intelektualnych: od oparcia lokowanego w autorytetach – do poszukiwania dowodów; od koncentracji na faktach, konkretach – do bazowania na wyjaśnieniach; od zmienności i wielości zainteresowań – do ich koncentracji i stabilności;
  2. kształtowanie rozwoju emocjonalnego: od niezrównoważenia, dziecięcych lęków i unikania konfliktów – do zrównoważenia, dorosłych motywacji i rozwiązywania konfliktów;
  3. w obszarze społecznego funkcjonowania: od obawy przed odrzuceniem, naśladowania, niezaradności i niepewności – do poczucia bycia akceptowanym, samodzielności i zaradności społecznej;
  4. w zakresie uniezależniania się od rodziców: od kontroli rodziców, oparcia na nich i podporządkowywania się – do samokontroli zachowania, polegania na sobie i przyjaźni  z rodzicami;
  5. dojrzewanie poczucia własnej tożsamości: od nierealistycznej samooceny, stawiania sobie nieosiągalnych celów, od obawy przed oceną społeczną – do adekwatnego poczucia własnej wartości, akceptacji cudzych ocen oraz planowania sobie realnych zadań.

WIEK DORASTANIA TO:

  • wzmożona emocjonalność,
  • wysokie napięcie,
  • chwiejność:

– od poczucia własnej mocy i własnej wartości do załamania, braku wiary w swoje możliwości;

– od wzruszenia i współczucia do nieugiętości i okrucieństwa;

– od radości do smutku;

– od entuzjazmu do przygnębienia;

– od podniecenia i nadmiernej aktywności do zniechęcenia i niezadowolenia

SPOSOBY POSZUKIWANIA WŁASNEJ TOŻSAMOŚCI PRZEZ MŁODYCH LUDZI:

  • sprawdzanie trwania miłości rodziców,
  • próby zmieniania siebie, eksperymentowania z samym sobą,
  • sprawdzanie swoich nowych możliwości fizycznych i psychicznych,
  • szukanie dla siebie społecznej akceptacji,
  • dostrzeganie niesprawiedliwości i zakłamania.

NA ETAPIE WCZESNEGO WIEKU DOJRZEWANIA (11 – 14 rok życia) CHARAKTERYSTYCZNE SĄ NASTĘPUJĄCE PROBLEMY:

  • kłopoty z wyglądem dorastającego ciała,
  • zmiany hormonalne wpływające na zmienność usposobienia, wzrost poziomu agresywności, zgryźliwość w kontaktach z rówieśnikami i dorosłymi,
  • wzrost poczucia własnej indywidualności,
  • bunt i prowokujące zachowania przejawiające się w aktywnym domaganiu się większej swobody i zachowaniach grubiańskich,
  • silne identyfikowanie się z grupą i wzrost znaczenia przyjaciół,
  • silne poczucie sprawiedliwości, któremu towarzyszy uproszczone widzenie spraw,
    a co za tym idzie brak tolerancji i niezdolność do kompromisów.

WSPÓŁPRACA Z DZIECKIEM W OKRESIE ADOLESCENCJI:

  • rozumienie i świadomość, że trudne zachowania i często ostre wypowiedzi dzieci nie są wymierzone w rodzica czy nauczyciela, lecz wynikają one z momentu i sytuacji, w których dziecko się znajduje,
  • otwarta, jasna, szczera komunikacja. Umiejętność wysłuchania nastolatka, bycie z nim      w autentycznym kontakcie, traktowanie go jako równoprawnego uczestnika komunikacji, rozmawiania z nim z poszanowaniem reguł dobrej i skutecznej komunikacji,
  • wsparcie emocjonalne: wysłuchanie, okazanie zrozumienia, adekwatna reakcja z troską o dobry  i satysfakcjonujący obie strony przebieg komunikacji,
  • dostarczenie wiedzy tak, by dzieci same lepiej rozumiały co się z nimi dzieje,
  • uczenie umiejętności społecznych, by lepiej funkcjonowali wśród innych ludzi i rozumieli zarówno swoje, jak i czyjeś zachowania i motywacje,
  • stwarzanie okazji do refleksji nad sobą, systemem wartości, światem.

            Trudności wychowawcze w okresie dorastania dziecka, obserwowane zaburzenia zachowania są najczęściej powiązane z negatywnym obrazem własnej osoby, obniżoną samooceną i brakiem wiary we własne siły i możliwości. Rodzice powinni pamiętać o tym od najmłodszych lat życia swojej pociechy, gdyż przede wszystkim oni są źródłem sygnałów określających znaczenie dziecka, jego wartości. Tak więc  w ogromnej mierze to rodzice decydują o samoocenie, samopoczuciu, poczuciu tożsamości i stosunku dziecka do ludzi i świata. Oni też mają największy wpływ na to, w jaki sposób dziecko poradzi sobie z problemami dojrzewania.

            W okresie dojrzewania potrzebna jest przede wszystkim szczera rozmowa, która jednak możliwa jest tylko wtedy, gdy wcześniejsze postępowanie w procesie wychowawczym było właściwe i stworzyło podstawy do wzajemnego zaufania. Rozmowa ta powinna wyrażać zrozumienie, a nie być oskarżeniem, krytyką i udzielaniem rad albo wścibstwem.

Aby pomóc dziecku, by radziło sobie z własnymi uczuciami:

  • słuchaj je bardzo uważnie,
  • zaakceptuj jego uczucia słowami: acha, rozumiem, och itp.,
  • określ i nazwij te uczucia,
  • wszystkie uczucia można zaakceptować. Pewne działania należy ograniczyć. „Widzę jak jesteś zły na kolegę ale spróbuj to załatwić spokojnie a nie impulsywnie„.

Aby zachęcić dziecko do współpracy:

  • opisz, co widzisz lub przedstaw problem: „Na łóżku leży mokry ręcznik”,
  • udziel informacji: „Ten ręcznik moczy mój koc”,
  • napisz liścik i umieść go przy wieszaku na ręcznik: „Proszę odwieś mnie na miejsce, abym mógł wyschnąć. Dziękuję. Twój ręcznik.”

Zamiast karania:

  • wyraź swoje uczucia, nie atakując charakteru dziecka: „Jestem wściekły, że moja nowa piła została na dworze i zardzewiała na deszczu”,
  • określ swoje oczekiwania: „Oczekuję, aby moje narzędzia zostały zwrócone po pożyczeniu ich”,
  • wskaż dziecku jak może naprawić problem: „Piła potrzebuje teraz trochę szklanej waty           i cienkiej warstwy oleju”,
  • zaproponuj wybór: „Możesz pożyczać moje narzędzia, ale musisz je zwracać, inaczej utracisz przywilej używania ich. Decyduj sam”,
  • przejmij inicjatywę: Dziecko: „Dlaczego pudło z narzędziami jest zamknięte?”. Rodzic: „Ty mi powiedz dlaczego?”,
  • wspólnie rozwiąż problem: „Możemy ustalić, że będziesz używać moich narzędzi kiedy zechcesz, ale ja chcę być pewien, że będą na swoim miejscu, kiedy będę ich potrzebował”.

Aby uwolnić dzieci od grania określonych ról:

  • wykorzystaj okazję pokazania dziecku, że nie jest tym, za kogo się uważa,
  • stwórz sytuację, w której dziecko spojrzy na siebie inaczej,
  • pozwól dziecku podsłuchać, gdy mówi się o nim pozytywnie,
  • kiedy dziecko postępuje według starych nawyków, wyraz swoje oczekiwania lub uczucia.

Artykuł opracowano na podstawie:

  1. Bardziejewska, M. (2005). Okres dorastania. Jak rozpoznać potencjał nastolatków. W: A. I. Brzezińska (red.), Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa. Gdańsk: GWP.
  2. Bardziejewska, M,. Brzezińska, A., Hermanowski, Sz. (2007). Osiągnięcia i zagrożenia dla młodzieży okresu dorastania. W: Brzezińska A, Hornowska E. (red.), Dzieci i młodzież wobec agresji i przemocy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
  3. Faber, E. Mazlish – Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały, jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły, Media Rodzina 1992.
  4. Dyczko Anna, psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Wałczu: https://www.pppwalcz.com/porady/porady-psychologa/psychologiczne-problemy.html
  5. Bengueddah Monika https://cloud6q.edupage.org/cloud/PROBLEMY_WIEKU_DORASTANIA.pdf?z%3Am7LTYTJk0qSjukthuyUj8n1HZlJ2K%2FeBJ7RH9megGrtUAl%2FQ62yysxUOIUyHH93j

Tekst opracowała p. Sylwia Wielgosz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *